مانی پیامبر ایـــــــــــــران

ماني

دین مانی (مانوی) ترکیبی است از آیین‌های مسیحیت، بودایی و زرتشتی که مانی (پسر فاتک/ پاپک؟ همدانی) آن را بنیان گذاشت، مانی بر این عقیده است که جهان بر مبنای روشنایی و تاریکی است و از همین رو است که خوبی و بدی وجود دارد، همچنین پیروان این آیین باور دارند که در نهایت روشنایی (خوبی) است که چیره خواهد شد و همه جا را فرا می‌گیرد. این آیین در ایران دوران ساسانیان مخصوصا در دوره پادشاهی یکساله هرمز هواخواهان و پیروانی داشته است. پیش از چیرگی اعراب بر ایران و سرنگونی دودمان ساسانی، پیروان مانی ناچار به مهاجرت از ایران شدند. مانویت از جمله فرقه‌های ناستیک‌ (gnostic) است که به درونگرایی و سیر عرفانی گرایش دارند.

 پرستشگاه ماني

مانویان در ثبت و نوشتن آثار دینی خود بسیار فعال بودند. به دنبال کشتار پیروان مانی تعداد بسیاری از مانویان به ترکستان شرقی در غرب چین فعلی مهاجرت کردند و تأثیر زیادی در معتقدات دینی این منطقه داشته اند. بنا به نوشته بیرونی مورخ قرن یازده میلادی تعداد بسیار زیادی از ترکهای شرقی، چینی‌ها و تبتی‌ها به این دین گرویدند. تا کنون شمار زیادی از دستنوشته‌های مانوی به زبان‌های پارسی میانه , پهلوانیگ (پهلوی اشکانی یا پارتی) , سغدی که زبانهای ایرانی میانه اند و دیگر زبانها از جمله سریانی, قبطی, یونانی و اویغوری کشف شده است.  

برگی از نوشته‌های مانوی به خط سغدی

در دوره ساسانی مانوی ها به شرق ایران بزرگ مهاجرت کردند و در چند قرن اولیه دوران اسلامی منطقه غربی چین پایگاه بزرگ مانوی ها بود. این قلمرو تدریجا تا قرن هشتم میلادی تا شرقی ترین نقطه در چین توسعه پیدا نمود. به طوریکه امروز همانطور که اشاره شد  تنها معبد زنده مانوی در حومه شهر  جین جیانگ در شرقی ترین نقطه چین واقع شده است.  بین این نقطه و منطقه تورپان در غرب چین بیش از هفت هزار کیلومتر فاصله وجود دارد.  اما فرهنگ ایرانی این مسیر  را طی نموده است و جالب است این مسیر جاده ابریشم نیز هست. شاید بتوان گفت جاده ابریشم مسیر سیر فرهنگ و هنر ایرانی نیز بوده است.

مانی خود هنرش را اینگونه توصیف کرده است: نقاشی های من سخن از دوستی می گویند. من شما را به سمت باغهای روشنایی رهنمون می کنم. آنجاست که نیمه تاریک انسان از او جدا می شود و نیمه روشنایی او متبلور می گردد.

نقش ماني بر روي سنگ - اثر احمد نادعليان

در بین تاریخ نویسان هنر ایران از گذشته بسیار دور بیشتر هنر مانی مورد توجه قرار گرفته است. دوست محمد هروی در مقدمه مجموعه بهرام میرزا و قاضی احمد قمی در گلستان هنر که در دوره صفویه زندگی میکردند از این هنرمند یاد میکند و از اعجاز قلم او سخن میگویند. توانایی مانی آنقدر مهم بوده است که  شاخص ترین هنرمندان همچون کمال الدین بهزاد مانی ثانی لقب گرفته اند.

شخصیت مانی، هنرش و تردد او به چین همواره مورد توجه شعرا و هنرمندان ایرانی بوده است.  

فردوسی اینگونه به مانی اشاره دارد:

بیامد یکی مرد گویا  ز  چین
که چون او مصور نبیند زمین
به صورتگری گفت  پیغمبرم
ز  دین  آوران  جهان   برترم

اما نظامی در اشعارش میگوید:

شنیدم  که  مانی  به   صورتگری
ز ری سوی چین شد به پیغمبری

kourosh20032002@yahoo.com